‘นาวี พิลเลย์’ คว้าโนเบลสันติภาพปี 2026 นักสิทธิ UN ต่อต้านฆ่าล้างเผ่าพันธ์ุในกาซา

เอพี (AP) รายงานว่า นาวี พิลเลย์ (Navi Pillay) นักกฎหมายชาวแอฟริกาใต้และอดีตข้าหลวงใหญ่สิทธิมนุษยชนแห่งสหประชาชาติ ซึ่งปัจจุบันดำรงตำแหน่งผู้พิพากษาเฉพาะกิจประจำศาลยุติธรรมระหว่างประเทศ (ICJ) ได้รับรางวัลโนเบลสาขาสันติภาพ จากความพยายามในการส่งเสริมสันติภาพและกฎหมายระหว่างประเทศ

นายยอร์เก้น วัตเน ฟริดเนส (Jørgen Watne Frydnes) ประธานคณะกรรมการโนเบลแห่งนอร์เวย์ กล่าวขณะประกาศผลรางวัลที่กรุงออสโล ประเทศนอร์เวย์ ว่า ผลงานของพิลเลย์ เป็นแหล่งแห่งความหวังและแรงบันดาลใจสำหรับทุกคนที่มุ่งมั่นสร้างโลกที่สงบสุขยิ่งขึ้น

ชัยชนะครั้งนี้ย่อมถูกมองว่าเป็นการแสดงจุดยืนคัดค้านอย่างชัดเจนต่อประธานาธิบดีโดนัลด์ ทรัมป์ ของสหรัฐ และเบนจามิน เนทันยาฮู นายกรัฐมนตรีอิสราเอล ซึ่งต่างปฏิเสธข้อสรุปของคณะกรรมาธิการสอบสวนของสหประชาชาติที่เธอเป็นประธาน โดยคณะกรรมาธิการระบุว่าอิสราเอลก่อเหตุฆ่าล้างเผ่าพันธุ์ในฉนวนกาซา นอกจากนี้ ผู้นำทั้งสองยังวิพากษ์วิจารณ์อย่างรุนแรงต่อองค์กรต่าง ๆ ที่พิลเลย์เคยร่วมงานด้วย

แม้ว่าผลงานของเธอจะมีขอบเขตครอบคลุมทั่วโลก แต่เธอก็มักเผชิญกับเสียงวิพากษ์วิจารณ์อย่างรุนแรงในระดับท้องถิ่น โดยเฉพาะอย่างยิ่งในอิสราเอลและในแอฟริกาใต้สมัยระบอบแบ่งแยกสีผิว (Apartheid) เนื่องจากเธอและเพื่อนร่วมงานได้เข้าไปจัดการกับประเด็นทางกฎหมายที่ละเอียดอ่อนและสร้างความเจ็บปวดที่สุดในโลก รวมถึงให้ความช่วยเหลือกลุ่มประชากรที่เปราะบางที่สุด

พิลเลย์ในวัย 85 ปี ทราบข่าวขณะเข้าร่วมงาน Nuremberg Forum ซึ่งเป็นการประชุมหารือเกี่ยวกับกฎหมายระหว่างประเทศที่เมืองนูเรมเบิร์ก ประเทศเยอรมนี สถานที่ซึ่งเคยใช้จัดการพิจารณาคดีอาชญากรสงครามนาซีที่เป็นรากฐานสำคัญของกฎหมายระหว่างประเทศ

“ประการแรก เสียงปรบมือของพวกท่านในสถานที่แห่งนี้มีความหมายอย่างยิ่งต่อดิฉัน” เธอกล่าวท่ามกลางเสียงปรบมือดังกึกก้องจากผู้เข้าร่วมงานที่ลุกขึ้นยืนให้เกียรติ “คุณคงไม่อยากรับรางวัลหรือเกียรติยศใด ๆ หากสาธารณชนไม่เห็นพ้องว่าคุณสมควรได้รับมัน”

เธอกล่าวติดตลกว่า แต่ในฐานะนักกฎหมายและผู้พิพากษา ดิฉันก็ยังอยากจะตรวจสอบยืนยันข้อมูลนี้ให้แน่ใจเสียก่อน

เธอเป็นประธานคณะสอบสวนที่สรุปว่าอิสราเอลก่อเหตุฆ่าล้างเผ่าพันธุ์ในฉนวนกาซา โดยพิลเลย์ดำรงตำแหน่งประธานคณะกรรมาธิการสอบสวนสถานการณ์ในดินแดนปาเลสไตน์ที่ถูกยึดครองและอิสราเอล ซึ่งจัดตั้งขึ้นโดยคณะมนตรีสิทธิมนุษยชนแห่งสหประชาชาติ เมื่อหนึ่งปีก่อน คณะกรรมาธิการชุดนี้ได้สรุปผลว่าอิสราเอลมีความรับผิดชอบต่อการฆ่าล้างเผ่าพันธุ์ในฉนวนกาซา โดยมีเจตนาเฉพาะเจาะจงที่จะทำลายล้างชาวปาเลสไตน์ในพื้นที่ดังกล่าว

นอกจากนี้ คณะกรรมาธิการยังพบว่าประธานาธิบดี นายกรัฐมนตรี และอดีตรัฐมนตรีว่าการกระทรวงกลาโหมของอิสราเอลได้ยุยงปลุกปั่นให้เกิดการฆ่าล้างเผ่าพันธุ์ อิสราเอลซึ่งปฏิเสธที่จะให้ความร่วมมือกับคณะกรรมาธิการชุดนี้มาโดยตลอดนับตั้งแต่มีการจัดตั้งขึ้นในปี 2021 ปฏิเสธข้อกล่าวหาดังกล่าวอย่างแข็งกร้าว

พิลเลย์ปฏิเสธซ้ำแล้วซ้ำเล่าต่อข้อครหาจากผู้วิจารณ์ที่กล่าวหาว่าเธอมีทัศนคติเหยียดชาวยิว (Antisemitism) หรือเพิกเฉยต่อเหตุการณ์โจมตีอิสราเอลโดยกลุ่มฮามาส

ในการให้สัมภาษณ์กับสำนักข่าว AP เมื่อปีที่แล้ว เธอกล่าวถึงการทำงานร่วมกับนักกฎหมายชาวยิวอย่างใกล้ชิดในการต่อสู้กับระบบแบ่งแยกสีผิว (apartheid) ในแอฟริกาใต้ซึ่งเป็นบ้านเกิดของเธอ รวมถึงการได้รับเชิญให้ไปเยือนอิสราเอลในฐานะหัวหน้าฝ่ายสิทธิมนุษยชนของสหประชาชาติในช่วงปี 2008 ถึง 2014

ชัยชนะของเธอทำให้ศาลแห่งนี้ตกเป็นเป้าสายตาอีกครั้งท่ามกลางแรงกดดันจากทรัมป์ ทำให้กลายเป็นจุดสนใจขึ้นมาใหม่อีกครั้งต่อความขัดแย้งที่ยืดเยื้อระหว่างประธานาธิบดีโดนัลด์ ทรัมป์ ของสหรัฐกับศาลอาญาระหว่างประเทศ (ICC) รัฐบาลของทรัมป์ได้ใช้มาตรการคว่ำบาตรเจ้าหน้าที่ของ ICC ไปแล้ว 13 คน ซึ่งรวมถึงอัยการคนสำคัญและผู้พิพากษาอีก 9 คน รวมถึงโทโมโกะ อาคาเนะ ประธานศาลชาวญี่ปุ่น

ปัจจุบันพิลเลย์ดำรงตำแหน่งผู้พิพากษาเฉพาะกิจประจำศาลยุติธรรมระหว่างประเทศ ซึ่งเป็นศาลสูงสุดของสหประชาชาติ ในคดีฆ่าล้างเผ่าพันธุ์ที่กำลังดำเนินอยู่โดยมีเมียนมาเป็นจำเลย

ในกรณีที่ประเทศใดไม่มีพลเมืองของตนดำรงตำแหน่งในคณะผู้พิพากษาถาวรทั้ง 15 คนของศาล ประเทศนั้นสามารถแต่งตั้งผู้เชี่ยวชาญที่ตนเลือกเข้ามาทำหน้าที่ได้ ทั้งนี้ ประเทศแกมเบียซึ่งเป็นผู้เริ่มกระบวนการทางกฎหมายนี้ในปี ค.ศ. 2019 เลือกพิลเลย์เข้ามาทำหน้าที่ดังกล่าว หลังจากที่ได้ยื่นฟ้องกล่าวหาเมียนมาว่าก่อเหตุฆ่าล้างเผ่าพันธุ์ชนกลุ่มน้อยชาวโรฮิงยา

ทั้งนี้ มีการเสนอชื่อผู้เข้าชิงรางวัลประจำปีนี้เกือบ 300 รายชื่อ คณะกรรมการโนเบลแห่งนอร์เวย์ในกรุงออสโลได้รับรายชื่อผู้ได้รับการเสนอชื่อเข้าชิงรางวัลประจำปีนี้จำนวน 287 ราย โดยมีจำนวนมากกว่าหนึ่งในสี่เล็กน้อยที่เป็นองค์กรต่าง ๆ