สันติธาร ชู 3 แนวทาง เร่งไทยสู่เศรษฐกิจสีเขียว ลดพึ่งพานำเข้าพลังงาน

สันติธาร ชู 3 แนวทาง Stabilize-Transition-Invest เร่งไทยสู่เศรษฐกิจสีเขียว ลดพึ่งพาพลังงานนำเข้าเกือบ 10% ของ GDP ปรับช่วยเหลือมุ่งเป้า หนุนโซลาร์ครัวเรือนเปิดทางเป็นผู้ผลิตไฟฟ้า พร้อมระดมทุนเอกชนพัฒนาโครงข่าย-ตลาดคาร์บอน

นายสันติธาร เสถียรไทย ผู้ช่วยรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลัง กล่าวบนเวที IMF-World Bank Annual Meetings 2026 ว่า ไทยกำลังเร่งวางโครงสร้างเศรษฐกิจให้รับมือกับความผันผวนด้านพลังงานได้ดีขึ้น ควบคู่กับการเดินหน้าสู่เศรษฐกิจสีเขียว

โดยมองว่าการเปลี่ยนผ่านด้านพลังงานไม่ใช่เพียงประเด็นสิ่งแวดล้อม แต่เกี่ยวข้องโดยตรงกับความมั่นคงทางเศรษฐกิจและความสามารถของประเทศในการรับแรงกระแทกจากภายนอก

ปัจจุบันไทยยังพึ่งพาการนำเข้าพลังงานในระดับสูง คิดเป็นมูลค่าเกือบ 10% ของ GDP และมีแหล่งนำเข้าสำคัญจากตะวันออกกลาง ทำให้ความผันผวนของราคาพลังงานส่งผลต่อทั้งต้นทุนประชาชน ภาคธุรกิจ และฐานะการคลังของประเทศโดยตรง การลดการพึ่งพาพลังงานจากต่างประเทศจึงเป็นหนึ่งในโจทย์สำคัญในระยะต่อไป

แนวทางของรัฐบาลแบ่งออกเป็น 3 ส่วน ได้แก่ Stabilize หรือการสร้างเสถียรภาพ Transition หรือการเร่งเปลี่ยนผ่าน และ Invest หรือการลงทุน เพื่อประคองผลกระทบในระยะสั้นไปพร้อมกับปรับโครงสร้างเศรษฐกิจในระยะยาว

ในด้าน Stabilize รัฐบาลต้องการลดการใช้มาตรการอุดหนุนราคาพลังงานแบบกว้าง ซึ่งอาจสร้างภาระทางการคลังสูงในช่วงที่ราคาน้ำมันผันผวน แล้วขยับไปสู่การช่วยเหลือแบบมุ่งเป้ามากขึ้น โดยตรงถึงครัวเรือนและภาคธุรกิจที่ได้รับผลกระทบจริง

ส่วน Transition จะเร่งให้ครัวเรือนเข้าถึงพลังงานสะอาดมากขึ้น ผ่านมาตรการสนับสนุนและสิทธิประโยชน์สำหรับการติดตั้งโซลาร์เซลล์ รวมถึงการเปิดกว้างให้เชื่อมต่อระบบโครงข่ายไฟฟ้าได้สะดวกขึ้น เปลี่ยนประชาชนและธุรกิจรายย่อยจากผู้ใช้ไฟฟ้าเพียงฝ่ายเดียว ไปสู่บทบาทผู้ผลิตและผู้ใช้ไฟฟ้าในเวลาเดียวกัน หรือ Prosumer

ด้าน Invest จะมุ่งลงทุนโครงสร้างพื้นฐาน โดยเฉพาะการยกระดับระบบโครงข่ายไฟฟ้าให้รองรับพลังงานสะอาดในสัดส่วนที่สูงขึ้น พร้อมสร้างเครื่องมือทางการเงินเพื่อดึงเงินทุนเอกชนเข้ามาช่วยสนับสนุนการเปลี่ยนผ่าน

หนึ่งในตัวอย่างคือโครงการ Low Carbon City ซึ่งไทยเตรียมร่วมมือกับธนาคารโลก ธนาคารไทย และ EXIM Bank โดยมีกำหนดลงนามวันที่ 17 ต.ค. 2569 เพื่อสนับสนุนการปรับปรุงอาคารและพื้นที่ในกรุงเทพฯ และนิคมอุตสาหกรรม ทั้งการติดตั้งโซลาร์เซลล์และระบบบริหารจัดการพลังงานให้มีประสิทธิภาพมากขึ้น

โครงการยังเตรียมนำระบบดิจิทัล MRV มาใช้ติดตาม ตรวจวัด และรับรองการลดการปล่อยคาร์บอน ก่อนนำข้อมูลไปต่อยอดในตลาดคาร์บอน รวมถึงเชื่อมตลาดภายในประเทศกับตลาดต่างประเทศ เพื่อให้รายได้จากคาร์บอนเครดิตหมุนกลับมาสนับสนุนการลงทุนสีเขียวต่อเนื่อง

นายสันติธารกล่าวด้วยว่า การช่วยให้ครัวเรือน SMEs หรือประชาชนปรับตัวต่อความเสี่ยง ไม่ควรคิดเพียงว่าจะใส่เงินสนับสนุนมากเท่าใด เพราะข้อจำกัดที่แท้จริงยังรวมถึงความรู้ พฤติกรรม และความพร้อมในการลงมือเปลี่ยนแปลง

แนวทางสำคัญจึงมีอีก 3 ด้าน ได้แก่ Awareness การทำให้ประชาชนเข้าใจความเสี่ยงและรู้ว่าจะรับมืออย่างไร Incentives การสร้างแรงจูงใจให้เกิดการเปลี่ยนพฤติกรรม และ Capacity การเพิ่มขีดความสามารถให้ประชาชนและธุรกิจสามารถลงทุนหรือปรับตัวได้จริง

ในส่วนของ Awareness ประชาชนจำนวนหนึ่งอาจยังไม่เห็นว่าความเสี่ยงจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศมีแนวโน้มเกิดถี่ขึ้น หรือแม้รับรู้ปัญหาแล้วก็ยังขาดข้อมูลเพียงพอสำหรับตัดสินใจว่าจะปรับตัวอย่างไร

ส่วน Incentives ต้องทำให้ต้นทุนและผลประโยชน์ของการปรับตัวชัดเจนขึ้น เช่น เกษตรกรที่ยังใช้วิธีจัดการพื้นที่แบบเดิม หรือผู้ค้าปลีกที่ลังเลต่อการย้ายทำเล เพราะไม่แน่ใจว่ารายได้จะลดลงหรือไม่ ขณะที่ต้นทุนในพื้นที่ใหม่อาจสูงขึ้น

ด้าน Capacity แม้ภาคธุรกิจหรือชุมชนมีความตั้งใจจะลงทุนเพื่อลดความเสี่ยง แต่บางครั้งยังขาดโครงการที่พร้อมลงทุนหรือขาดแหล่งเงินทุน รัฐจึงมีบทบาทในการใช้เงินภาครัฐร่วมกับเครื่องมือทางการเงินรูปแบบต่าง ๆ เพื่อทำให้โครงการเกิดขึ้นจริง

นายสันติธารยังยกแนวพระราชดำริของพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร ว่า การพัฒนาต้องเริ่มจากการเข้าใจผู้คนที่จะเข้าไปช่วยเหลือ เปิดโอกาสให้ประชาชนเข้าใจบทบาทของตนเองและมีส่วนร่วมในการเปลี่ยนแปลง

เมื่อความรู้ แรงจูงใจ ขีดความสามารถ และเงินทุนถูกนำมาทำงานร่วมกัน จึงจะช่วยให้ครัวเรือนและ SMEs รับมือกับความเสี่ยงด้านภูมิอากาศได้จริง และทำให้การเปลี่ยนผ่านสู่เศรษฐกิจสีเขียวเกิดขึ้นอย่างต่อเนื่องในระยะยาว