สนค. เปิดระบบ ‘ใกล้เก็บเกี่ยว’ ใช้ AI บริหารราคาสินค้าเกษตร นำร่องข้าวก่อน

สนค.เตรียมเปิดระบบบริหารเสถียรภาพราคาสินค้าเกษตร “ใกล้เก็บเกี่ยว” ใช้เทคโนโลยีและ AI เชื่อมข้อมูลผลผลิต พื้นที่เพาะปลูก ราคา และตลาด เพื่อเปลี่ยนการบริหารจาก “ตามแก้ปัญหา” เป็น “เห็นล่วงหน้า-บริหารก่อนเกิดปัญหา” นำร่องสินค้าข้าวก่อนผลผลิตนาปีทยอยออกช่วงปลายปี พร้อมเปิดตัวและลงนาม MOU 4 กระทรวง 30 กันยายนนี้ หวังเชื่อม Supply กับ Demand และชี้เป้าตลาดข้าวมูลค่าสูง เพิ่มโอกาสรายได้เกษตรกร

นายนันทพงษ์ จิระเลิศพงษ์ ผู้อำนวยการสำนักงานนโยบายและยุทธศาสตร์การค้า (สนค.) กระทรวงพาณิชย์ เปิดเผยว่า สนค.ได้จัดทำระบบบริหารเสถียรภาพราคาสินค้าเกษตร “ใกล้เก็บเกี่ยว” ตามโจทย์ของนางศุภจี สุธรรมพันธุ์ รองนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงพาณิชย์ ที่ต้องการยกระดับการบริหารสินค้าเกษตรจากการติดตามและแก้ปัญหาเมื่อเกิดขึ้น ไปสู่การบริหารจัดการล่วงหน้าด้วยข้อมูล

ระบบดังกล่าวจะนำเทคโนโลยีและ AI มาใช้วิเคราะห์ข้อมูลคาดการณ์ เพื่อให้ภาครัฐสามารถเห็นแนวโน้มสถานการณ์ได้เร็วขึ้น กำหนดมาตรการได้ตรงจุด ทันเวลา และระบุพื้นที่เสี่ยงได้แม่นยำมากขึ้น โดยเริ่มนำร่องกับ “ข้าว” ก่อนผลผลิตข้าวนาปีทยอยออกสู่ตลาดในช่วงปลายปี 2569

นายนันทพงษ์กล่าวว่า “ใกล้เก็บเกี่ยว” จะเปลี่ยนบทบาทของข้อมูลจากเครื่องมือที่ใช้มองย้อนหลัง ไปสู่ข้อมูลที่ช่วยมองไปข้างหน้า ด้วยการเชื่อมโยงข้อมูลจากหลายหน่วยงาน ทั้งด้านการผลิต พื้นที่เพาะปลูก ผลผลิต ตลาด และราคา เพื่อทำให้ภาครัฐมีเวลาเตรียมมาตรการก่อนที่สถานการณ์จะกลายเป็นปัญหา

“สิ่งที่ สนค.กำลังทำ ไม่ใช่การสร้าง Dashboard ขึ้นมาอีกหนึ่งระบบ แต่เป็นการเปลี่ยนวิธีคิดในการบริหารสินค้าเกษตร จากข้อมูลที่ใช้บอกว่าเกิดอะไรขึ้นแล้ว ไปสู่ข้อมูลที่ช่วยให้เราเห็นว่าอะไรกำลังจะเกิดขึ้น ทั้งสถานการณ์ด้านการผลิต การตลาด ราคา ทำให้ภาครัฐมองเห็นสถานการณ์ที่กำลังจะเกิดขึ้น และมีเวลาเตรียมมาตรการและบริหารสถานการณ์ได้เร็วขึ้น”

ระบบ “ใกล้เก็บเกี่ยว” จะเป็นการทำงานร่วมกันของ 4 กระทรวง ได้แก่ กระทรวงพาณิชย์ กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม หรือ อว. และกระทรวงดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคม หรือดีอี

โดยในวันที่ 30 กันยายน 2569 จะมีการเปิดตัวระบบอย่างเป็นทางการ พร้อมลงนามบันทึกความร่วมมือ หรือ MOU ระหว่างทั้ง 4 กระทรวง เพื่อเชื่อมข้อมูล เทคโนโลยี และความเชี่ยวชาญของแต่ละหน่วยงาน ให้สามารถวิเคราะห์สถานการณ์และทำงานบนเป้าหมายเดียวกัน

เป้าหมายคือทำให้ “ใกล้เก็บเกี่ยว” ไม่ได้เป็นเพียงระบบพยากรณ์ แต่เป็นเครื่องมือสนับสนุนการตัดสินใจของภาครัฐ เปลี่ยนวิธีทำงานจากการตามสถานการณ์ไปสู่การเห็นสถานการณ์ล่วงหน้า และจากการรอแก้ปัญหาไปสู่การใช้ข้อมูลบริหารจัดการก่อนปัญหาเกิดขึ้น

สำหรับการนำร่องสินค้าข้าว จะบูรณาการข้อมูลตั้งแต่ต้นน้ำถึงปลายน้ำ โดยใช้ข้อมูลคาดการณ์ผลผลิตข้าวจากภาพถ่ายดาวเทียมของ GISTDA ข้อมูลทะเบียนข้าวจากกรมส่งเสริมการเกษตร ข้อมูลราคารับซื้อข้าวเปลือกหน้าโรงสีจากกรมการค้าภายใน ข้อมูลพฤติกรรมผู้บริโภคข้าวจากกรมส่งเสริมการค้าระหว่างประเทศ และข้อมูลการค้าข้าวในตลาดโลกจากกรมการค้าต่างประเทศ

ข้อมูลทั้งหมดจะถูกนำมาวิเคราะห์ร่วมกัน เพื่อให้เห็นทั้งสถานการณ์ผลผลิต แนวโน้มราคา และความต้องการของตลาด ไม่ได้จำกัดอยู่เพียงการคาดการณ์ว่าข้าวจะออกสู่ตลาด “ที่ไหน เมื่อไร และจำนวนเท่าใด” เท่านั้น

สนค.ยังเตรียมนำ AI มาช่วยวิเคราะห์และชี้เป้าตลาดที่มีศักยภาพและมีความต้องการข้าวมูลค่าสูง เพื่อเชื่อมโยงข้อมูลฝั่งผลผลิต หรือ Supply เข้ากับความต้องการของตลาด หรือ Demand

แนวทางดังกล่าวจะช่วยให้ภาครัฐสามารถวางแผนได้ตั้งแต่ก่อนผลผลิตออกสู่ตลาดว่า ข้าวในแต่ละพื้นที่ควรเชื่อมโยงไปยังตลาดใด และควรใช้มาตรการใดเข้ามาบริหารจัดการ เพื่อเพิ่มโอกาสทางการค้าและรายได้ให้เกษตรกร

สนค.มองว่า หากสามารถเชื่อมข้อมูลตั้งแต่พื้นที่เพาะปลูก ผลผลิต ราคา ไปจนถึงความต้องการของตลาดได้อย่างเป็นระบบ จะช่วยยกระดับการบริหารเสถียรภาพราคาสินค้าเกษตรจากการแก้ไขปัญหาเฉพาะหน้า ไปสู่การบริหารเชิงรุกที่ใช้ข้อมูลและเทคโนโลยีเป็นตัวนำ